Küçük Boy Defter Kaç cm? Bilimsel Merakla Cebimize Sığan Bilginin Anatomisi
Bir defterin “küçük” sayılması sadece tatlı bir sıfat meselesi mi, yoksa ölçülebilir bir gerçeklik mi? Gelin, günlük hayatımızda “küçük boy” diye satın aldığımız defterlerin ardındaki standartları, ergonomiyi ve taşınabilirliği birlikte masaya yatıralım. Sorunun kısa cevabı: “Küçük boy” tek bir ölçü değildir. Farklı standartlara göre birkaç yaygın aday var — ve hepsi farklı ihtiyaçlara hizmet eder.
Önce Standartlar: ISO 216 ve Arkadaşları
“Kaç cm?” sorusuna en güvenli yaklaşım, uluslararası kâğıt serilerinden başlamak:
A6: 10,5 × 14,8 cm (çoğu “cep defteri” burada).
Pocket (cep): 9 × 14 cm (Moleskine/Field Notes gibi markalarda sık görülür).
B6: 12,5 × 17,6 cm (A6’dan büyük, A5’ten küçük; yazı alanı ferah).
A5: 14,8 × 21 cm (bazı mağazalar buna da “küçük boy” diyebilir; aslında “yarım A4”).
Bilimsel yanını netleştirelim: ISO 216 (A/B serisi), kısa kenar uzunluğunu √2 oranıyla katlayarak sabit tutar. Bu sayede A6’dan A5’e çıktığınızda yüzey alanı tam iki katına çıkar; yani A5, A6’nın “iki A6”sıdır. Dolayısıyla “küçük boy” dediğiniz şey aslında hangi görev için ne kadar alan gerektiği sorusuna verdiğiniz yanıta bağlıdır.
Ergonomi Perspektifi: El, Göz, Cep Üçgeni
Küçük defterin başarısı, üç fiziksel ölçüde saklıdır:
1) Elle Kavranabilirlik
Ortalama yetişkin el genişliği düşünülünce 9–12 cm aralığı tek elle kavramak için idealdir. Bu yüzden 9 × 14 cm (Pocket) ya da 10,5 × 14,8 cm (A6) boyları, toplu taşımada ayakta not almak, yürürken fikir yakalamak gibi senaryolarda konfor sağlar. 12,5 cm’lik B6 kısa kenarı hâlâ tek elle tutulur ama çantada biraz daha “defter” hissi verir.
2) Görsel Akış ve Satır Uzunluğu
Tipografi araştırmalarının ortak bulgusu, satır başına 45–75 karakter aralığının okumada göz hareketlerini rahatlattığıdır. Küçük defterlerde satır doğal olarak kısalır; bu da hızlı notlarda gözün ileri–geri tarama yükünü azaltır. A6/Pocket boyları, kısa satırların avantajını sunarken; B6/A5, başlık atma ve maddeleme için daha “nefes alan” bir yerleşim verir.
3) Taşınabilirlik ve Kütle
Kâğıt gramajı işin bilimi: kütle, yüzey alanı (m²) × gramaj (g/m²) ile hesaplanır.
– A6 bir yaprak (iki sayfa) alanı: 0,105 × 0,148 = 0,01554 m². 80 g/m² kâğıtta ~1,24 g eder. 80 yapraklık bir A6 defterin kâğıdı ~100 g civarındadır (kapak ve spiralle birlikte ~130–160 g).
– A5 bir yaprak alanı: 0,148 × 0,210 = 0,03108 m². Aynı gramajda ~2,49 g. 80 yaprak ~200 g kâğıt (kapakla ~240–280 g).
Sonuç? A6/Pocket çantada yokmuş gibi; B6 denge noktası; A5 ise “küçük” sayılabilse de günlük taşıma yükünü belirgin artırır.
Kullanım Senaryoları: Hangi “Küçük” Kime Uygun?
Anlık fikir, liste, hızlı eskiz → Pocket (9 × 14) / A6 (10,5 × 14,8)
Cebe veya küçük çantaya at-git; ayakta not almak kolay.
Toplantı notu, küçük diyagram, ders özeti → B6 (12,5 × 17,6)
Taşınabilirlik + yazı alanı dengesi.
Günlük tutma, proje planı, çoklu başlık → A5 (14,8 × 21)
Küçük klasmanda geniş kullanım; çizelge ve “to-do”lar ferah.
Çizim ve Kâğıt Seçimi: Sadece Boy Değil, Yapı da Önemli
Küçük defter = hafif çizgisiz kâğıt demek değil. Gramaj (gsm) ve kâğıt yüzeyi (pürüz, kaplama) kalem davranışını belirler:
60–80 gsm: Kurşun kalem ve tükenmez için ideal, ince ve hafif.
90–100 gsm: Dolma kalemde gölgelenme azalır, B6/A5’te tatlı.
120+ gsm: Marker/sulu boya denemeleri; A5 boyda daha işlevsel.
“Küçük Boy” Mağazadan Mağazaya Neden Değişiyor?
Çünkü “küçük boy” hukuken korunmuş bir isim değil; ticari etiket. Bazı kırtasiyeler A5’i, bazıları B6’yı, bazıları ise A6/Pocket’ı “küçük” diye satar. Bu yüzden en sağlıklı yöntem:
Etikette cm cinsinden ölçüyü arayın.
Kısa kenarınız 9–12,5 cm aralığındaysa “ceplik küçük”; 14,8 cm ise “fonksiyonel küçük (A5)”.
Çantanızın iç ölçüsü ve kalem tercihinizle eşleştirin.
Karar Ağacı: 30 Saniyede Doğru Boy
Çepte taşıyacağım → 9 × 14 (Pocket) ya da A6
Minik ama rahat yazayım → B6
Küçük ama “ciddi” notlar/çizelgeler → A5
Son Söz: “Küçük” İhtiyacın Boyuyla Ölçülür
“Küçük boy defter kaç cm?” sorusunun bilimsel cevabı, işlev + ergonomi + standart üçgeninde yatıyor. Günün sonunda A6 (10,5 × 14,8 cm) ve Pocket (9 × 14 cm) “ceplik küçük”ün kralları; B6 (12,5 × 17,6 cm) dengeli orta küçük; A5 (14,8 × 21 cm) ise “küçük sınıfın geniş yüzeyi.” Peki siz hangisini “asıl küçük” sayıyorsunuz? Çantanızdaki son defteri ölçtünüz mü — gerçekten ihtiyacınıza uyuyor mu, yoksa alışkanlık mı seçtiriyor? Yorumlarda boy + kullanım ikilinizle buluşalım; belki de “küçük” dediğimiz, sandığımızdan daha kişisel bir ölçüdür.