Tiran’da Hangi Dil Konuşuluyor? Bir İzmirli’nin Gözünden Mizahi Bir Bakış
İzmir’de yaşıyorum ve her gün o kadar çok şey düşünüyorum ki, bazen beynim, ‘Bir dakika, artık fazla düşünme, hadi bir kahve iç!’ diye bağırıyor. Neyse, bugün aklıma takılan bir şey oldu: Tiran’da hangi dil konuşuluyor? Tiran’a gitmek gibi bir planım yok ama insana bazen garip sorular takılır, değil mi? Mesela bir gün Tiran’a gittiğimi varsayalım. ‘Hangi dil konuşuluyor’ sorusunun cevabını öğrenmek için sırf bu yazıyı yazmaya başladım. Kendi içimde sürekli “Abi, çok işim var, bu kadar derine inme, normal yaz!” diyorum ama… işte, kendi kendime diyaloglarım bir türlü bitmiyor. Hadi, derinlemesine girelim bakalım, Tiran’da gerçekten hangi dil konuşuluyor?
Tiran Nerededir, Hadi İlk Onu Öğrenelim!
Hadi, önce biraz Tiran hakkında genel bir şeyler söyleyelim. Tiran, Arnavutluk’un başkenti ve ülkenin en büyük şehri. Şimdi diyeceksiniz ki, “Tamam da, Arnavutluk’ta ne dil konuşuluyor?” Bu sorunun cevabı, “Bize ne ya, biz ne bileyim!” tarzı bir ruh haline bürünmemeniz için biraz araştırma yapmam gerekiyor. Tiran, Arnavutluk’un kalbi gibi bir şey. O yüzden merak ettim, Tiran’da hangi dil konuşuluyor, bu çok önemli bir konu! Tiran’a gittiğinizde sokakta, pazarda ya da kafede bir insanla karşılaştığınızda, Arnavutça mı yoksa başka bir dil mi duyarsınız? Bu sorunun cevabı, hayati değil ama ne bileyim, bazen kafamızda bir soru kalınca rahat edemiyoruz, değil mi?
Arnavutça: Tiran’da Resmi Dil
Evet, evet, arkadaşlar… büyük açıklama! Tiran’da konuşulan resmi dil Arnavutça. Düşünsene, Tiran’a gittiğini ve sokakta biri sana “Merhaba” demiyor da “Përshëndetje!” diyor. Ne yaparsın? Şok olursun tabii. Çünkü bu kelime bildiğimiz ‘merhaba’ demek. Ama bu kadar da değil, Arnavutça, hani o kadar karmaşık ve melodik bir dil ki, “Eee, biz Türkçe konuşmak varken neden Arnavutça öğreneyim ki?” diyebilirsin. O kadar zorlayıcı olabilir ki, ben bile düşündüm, “Yani, belki de bir bakışta Arnavutça öğrenebileceğimiz bir şey yoktur, ama olsun!”
Arnavutça, Hint-Avrupa dil ailesine ait bir dil. Ama kendine özgü bazı kuralları var. Bazen dil o kadar karışık geliyor ki, “Dur, bak, bu dil bu kadar karmaşık olamaz!” diyorsun ama işin iç yüzü öyle değil. Arnavutlar, Arnavutça konuştuğu zaman ciddi bir özellik sergiliyorlar. Ama işin komik yanı, Arnavutça, genellikle anlaşılamayan bir dil olarak kalıyor. Hele ki bizim gibi ‘Kardeşim, Türkçe’ye alışamadım zaten’ diyen biri için. Ama şunu da söylemeliyim ki, Arnavutça’yı birkaç gün pratikle öğrenmek gayet mümkün. Zaten bana sorarsanız, her gün ‘Përshëndetje’ demek, bir yerden sonra bana alışılacak bir şey gibi geliyor.
Altyazı: İngilizce, Ama Öyle Bayağı Hızlı
Şimdi biraz da gerçekçi olalım: Arnavutça ne kadar konuşuluyor, tamam da, Tiran’a gittiğinizde insanlar yalnızca Arnavutça mı konuşuyor? Tabii ki hayır! Tiran, bir başkent olduğu için çok fazla turist çekiyor ve birçok kişi İngilizce de konuşabiliyor. Hani, mesela bir kafeye girersin, sipariş verirken garsona “Bir kahve lütfen” dersin, o da “Bir kahve mi?” der, sen de “Evet, evet,” diye cevap verirsin. Tamam, artık biraz Türkçe şaka yapmayalım, ama sonuçta Tiran’da, İngilizce de konuşuluyor, ama o kadar hızlı ve kesik kesik ki, çoğu zaman kendini zor yakalıyorsun. Arnavutça konuşurken seninle 2 dakika boyunca ‘Përshëndetje’ falan diyerek sohbet eden biri, İngilizce’ye geçtiğinde “Coffee, yes. Okay?” diyebiliyor. O anda “Birader, şimdi Arnavutça mı öğrendik, yoksa İngilizce’ye mi geçiyoruz?” diye kafan karışıyor.
Güzel Bir Karışım: İtalyanca, Yunanca ve Diğer Diller
İlginç bir şekilde, Arnavutluk tarih boyunca birçok farklı kültürle etkileşime girmiş bir ülke. Hatta Osmanlı İmparatorluğu döneminde Arnavutlar, Türkiye ile oldukça yakın ilişkilere girmişti. O yüzden Arnavutça’nın içinde Osmanlı İmparatorluğu’na ait bazı kelimeler de bulunuyor. Ama bu kadar da değil, Arnavutluk, denize kıyısı olan bir ülke olduğundan dolayı, İtalya ve Yunanistan gibi komşularıyla da dilsel etkileşimde bulunmuş. Bu da demek oluyor ki, Tiran’da bazen “Përshëndetje” yerine, “Ciao” ya da “Kalimera!” diye de karşılaşabilirsin. Ama ne yazık ki, bu diller Arnavutça kadar “hakim” değil. Bir de tabii Arnavutlar, turistlerle iletişim kurarken İngilizce de kullanabiliyorlar. Ama o kadar çabuk bir şekilde karışıyor ki, “Abi ben ne dedim, ne oldu?” diyorum.
Arnavutça Öğrenmek İster Misiniz?
Gerçekten, Arnavutça öğrenmek isteyen var mı? Şimdi diyeceksiniz ki “Bunlar ne anlatıyor?” Ama düşünün, Tiran’a gitmişsin, işte 3-4 gün kalmışsın, Arnavutça öğrenmek için hiçbir sebep yok. Ama bir hafta sonra “Përshëndetje” demek bile bana “Kardeşim, çok normal bir şey yapıyorum, Arnavutça konuşuyorum!” gibi geliyor. Zaten bir dil öğrenmek dediğiniz şey, başlarda o kadar zor ki, Arnavutça da buna dahil. Ama bu, harika bir dil öğrenme yolculuğuna dönüşebilir. Arnavutça, bize yabancı olsa da, bir süre sonra bu dilin ritmi bile seni alıp götürür. Bak, şimdiden ‘Përshëndetje’ demek benim için o kadar kolay ki, birkaç yıl sonra Arnavutça’yı gayet akıcı konuşuyor olabilirim. Ama şu an için… Şimdilik İngilizce ve biraz Arnavutça karışımı işimizi görüyor.
Sonuç: Tiran’da Hangi Dil Konuşuluyor?
Sonuç olarak, Tiran’da konuşulan dil Arnavutça! Ama burada hemen bitti demeyin, çünkü orada İngilizce, İtalyanca ve bazen Yunanca da duyabilirsiniz. Arnavutça gerçekten zorlayıcı bir dil, ama dil öğrenmek için her zaman bir fırsat vardır. Eğer Tiran’a giderseniz, “Përshëndetje” demek yerine, İngilizce veya İtalyanca ile de rahatça iletişim kurabilirsiniz. Ama şunu unutmayın, her dilde olduğu gibi, Arnavutça’yı da öğrenmek, biraz zaman ve sabır gerektiriyor. Ama ne kadar uğraşırsanız, o kadar tatmin edici olur!